De geschiedenis van het eiland Pag
Sporen van leven op het eiland Pag gaan tertug op een verre geschiedenis. De kustlijn en de eilanden waren al in de Jongere Steentijd bewoond. Archeologische vondsten uit die tijd zijn wapens en gereedschappen.
De eerste bekende bewoners van het eiland Pag waren de Illyriers. In het noorden van Dalmatie en dus ook op het eiland Pag was dat de stam van de Liburniers. Op het eiland zijn restanten gevonden van Liburnische bouwsels als gestapelde verdedigingsmuren met vestingen, een necropool en talloze stenen grafheuvels.
Het belang van de ligging van het eiland Pag hebben ook de Romeinse veroveraars onderkend, onder wiens heerschappij de Liburniers kwamen aan het begin van onze jaartelling.
Het eiland Pag wordt voor de eerste keer schriftelijk vermeld door de Romeinse geograaf Plinius de Oudere (1e eeuw). Hij oemde het destijds Cissa (Kisa), naar de hoofdplaats in het gebied van het huidige Novalja en Caska. Bij de grote aardbeving van het jaar 361 verdween een groot deel van de Romeinse nederzetting in zee. Na de aardbeving ontwikkelde Navalia (nu Novalja) zich steeds meer tot het centrum van het eiland. Daarvan getuigen de ruines van de grote stadsbasiliek, de monumentale relikwiehouder en de Romeinse ondergrondse waterleiding.
Het eiland Pag werd snel na aankomst bij de zee door Kroaten bewoond. Daarop wijzen de oudslavische namen Dinjiška, Stara Vasa en Vlašić. Vanaf de 9e eeuw ontwikkelt de Kroatische staat zich sterk. Het nabijgelegen Nin was een van haar centra en zo werd ook het eiland deel van deze staat. In 1071 stelde koning Petar Krešimir IV het centrale en noordelijke deel van het eiland onder de jurisdictie van de bisschop van Rab en het zuidelijke deel werd toebedeeld aan de bisschop van Nin. Door deze verdeling werd het eiland eeuwenlang twistappel tussen Rab en Zadar. Navalia en het middeleeuwse Kissa werden bij die strijd vernietigd. Daarom verloor Novalja vanaf de 14e eeuw aan belang en ontwikkelde de stad Pag, in het zuiden, zich tot het centrum van het eiland.
In de tijd van de Venetiaanse republiek kwam het noordelijke deel van het eiland onder bestuur van Rab en bleef het zelf zonder rechten. In het zuiden wqas Pag een vrije koninklijke stad. Koning Ladislav verkocht in 1403 zijn deel van Dalmatie aan Venetie. Daar viel ook de stad Pag onder.
In 1433 kreeg Pag als een van de eerste in Kroatie zijn Stadsstatuut. Midden 15e eeuw Werd de dreiging van de Turken steeds groter en daarom begon Pag op 18 mei 1443 met de bouw van een nieuwe stad, op de plaats van de huidige stad.
Het urbanistische plan werd in Venetie opgesteld naar de toenmalige inzichten op het gebied van architectuur en stadsplanning. De grote bouwmeester en beeldhouwer Juraj Dalmatinac nam deel aan de bouwplannen. Op 18 september 1474 verhuisden de bewoners van Pag naar hun nieuwe stad.
Ondanks de verhuizing waren ze hun oude stad niet vergeten. In 1589 bouwden de franciscanen er hun klooster. Ruines van dat klooster kun je vandaag nog bezichtigen.
Tijdens de Habsburg monarchie werd het eiland Pag een bestuurlijke eenheiden begon de economische vooruitgang. Er werden wegen, kades en aanlegplaatsen aangelegd.
Eind 19e eeuw lukte het de Volkspartij op Pag om de autonomisten uit de gemeenteraad te duwen en daarmee werd het Kroatisch de taal van het bestuur en de scholing.
Nadat begin 20ste eeuw de ziekte filoxera in heel Dalmatie en dus ook op Pag de wijngaarden vernietigd had, emigreerde een groot deel van de bevolking, vooral naar de VS, Canada en Oostenrijk. In de dertiger jaren van de 20ste eeuw leidden de landbouwhervormingen tot schaalverkleining en verzwakte de economische kracht van de adel in de stad Pag, die daarop geleidelijk vertrekt.
Landbouwers in het noordelijke deel van het eiland waren ontevreden met de gezamenlijke gemeente en slaagden er in 1924 in een eigen gemeente te bewerkstelligen, maar deze werd in 1955 weer opgeheven. In de 60-er jaren van de vorige eeuw begon het toerisme zich krachtig te ontwikkelen.
Het toerisme groeide uit tot de motor van de ontwikkeling van het hele eiland. Er werden stranden ingericht, verkeerswegen aangelegd en hotels en restaurants gebouwd.
Na de stichting van de zelfstandige republiek Kroatie werd Novalja weer een zelfstandige gemeente en kreeg het de status van stad. Het groeide uit tot de meest ontwikkelde stad op het eiland.
